Tenfiz Ne Demek Kelam? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından İnceleme
Giriş: Tenfiz ve Günlük Hayat
İstanbul’da yaşıyorum. 29 yaşındayım ve bir sivil toplum kuruluşunda çalışıyorum. Sokakta, toplu taşımada, işyerimde gördüğüm her şey bana bir şeyler öğretiyor. Farklı yaşamları gözlemlemek, insanları anlamak bana bir tür hayat dersi gibi geliyor. Bu yazıda ise çok basit gibi görünen ama aslında derinlemesine incelenmesi gereken bir kavramı ele alacağım: Tenfiz ne demek kelam? Bunu toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden inceleyeceğim çünkü bu kavramlar günlük yaşamımızda çok önemli bir yer tutuyor.
Tenfiz, Türk hukukunda, bir mahkeme kararının uygulanması anlamına gelir. Fakat sadece bu kadar basit değil; toplumsal anlamda da önemli bir yeri var. Her birey için farklı anlamlar taşırken, bu kavramın farklı sosyal gruplar üzerindeki etkisini düşündüğümüzde, aslında çok derin bir yere dokunduğunu fark ediyorum.
—
Tenfiz Ne Demek Kelam? Hukuki ve Toplumsal Bir Kavram
Tenfiz kelimesi, aslında daha çok hukuki bir terim olarak karşımıza çıkar. Mahkeme kararlarının, özellikle boşanma, nafaka veya çocuk velayeti gibi kararların hayata geçirilmesi anlamına gelir. Yani bir mahkeme kararı verildiyse, bu kararın uygulanması ve gerçekleştirilmesi sürecidir.
Ancak, tenfiz ne demek kelam? sorusu gündelik hayatımıza, toplumun dinamiklerine nasıl yansır? Şöyle düşünelim: Bir boşanma kararı almış bir kadın, mahkemeden aldığı hakkını uygulamak, yani çocuklarının velayetini almak veya nafakasını almak için o kararın tenfiz edilmesini bekler. Ancak, Türkiye’deki bir çok kadının yaşadığı deneyimler gösteriyor ki, bu süreç sadece hukuki bir mesele değil, bir sosyal mücadeleye dönüşebiliyor.
Bu bağlamda, tenfizin hukuki bir kavram olarak kullanılmasının ötesinde, toplumsal cinsiyet ve sosyal adaletle doğrudan bir ilişkisi olduğunu görebiliyoruz. Toplumun, özellikle kadınların bu süreçlerde karşılaştıkları zorluklar, tenfiz işleminin basit bir uygulamadan daha fazlası olduğunu gösteriyor.
—
Toplumsal Cinsiyet ve Tenfiz: Kadınların Deneyimi
Bunu biraz daha açalım: İstanbul’un merkezi bir semtinde, arkadaşım Elif ile birlikte çayı içtiğimiz bir gün, kadına yönelik şiddet ve boşanma süreçlerinden bahsediyorduk. Elif, “Tenfiz işlemi uzun sürüyor, bazen nafaka ödemek için mahkeme kararına rağmen zorlanıyorlar” dedi. Bunu duyduğumda içim acıdı, çünkü ben de çevremde benzer hikayelere çok şahit oldum.
Kadınlar, özellikle boşanmışsa ve çocukları varsa, bu tenfiz süreci çoğu zaman çok daha karmaşık hale geliyor. Kimi zaman eski eşler, mahkeme kararlarını tanımadıkları gibi, kadınların aldığı hakları da uygulamakta direniyor. Bu da kadınların hem hukuki hem de psikolojik olarak daha fazla yük altına girmesine sebep oluyor. Hangi kadın hakları örgütünü arasanız, benzer şikayetler ve deneyimler duymak mümkün.
Bir de bunun sosyal adalet boyutu var. Yani, ekonomik güçsüzlük, eğitim eksiklikleri, şiddet mağduru olmak gibi faktörler, kadınların tenfiz haklarını kullanmalarını ve bu süreçte kendilerini korumalarını daha da zorlaştırıyor. Yani, tenfiz sadece bir mahkeme kararı değil; aslında toplumsal bir eşitsizliğin, kadınların karşılaştığı sistemik engellerin bir yansıması haline geliyor.
—
Çeşitlilik ve Sosyal Adalet: Tenfiz Süreci ve Farklı Grupların Etkisi
Tenfiz, sadece toplumsal cinsiyet açısından değil, sosyal adalet ve çeşitlilik açısından da büyük bir anlam taşıyor. İstanbul’daki sokaklardan birinde, yaşlı bir adamın “Neden bu kadar zor, bana verilmesi gereken adalet neden bu kadar gecikiyor?” şeklindeki isyanını duymuştum. Burada kastettiği şey, aslında bir mahkeme kararının uygulanması, yani tenfiz idi. Fakat yaşadığı dezavantajlı sosyal durum yüzünden, bu adaletin kendisine ulaşması çok zor oluyordu.
Benim çevremde de buna benzer örnekler oldukça fazla. Düşük gelirli insanlar, engelli bireyler, yaşlılar ya da etnik azınlıklar, bazen mahkeme kararlarının uygulanmasında sistemik zorluklarla karşılaşıyorlar. Kimi zaman bu kişiler, yasal haklarını almak için mahkemeye başvurmakta dahi zorluk çekiyorlar. Yani, bu süreçlerde de toplumsal eşitsizlik ve sosyal adalet kavramları devreye giriyor.
—
Günlük Hayatta Tenfiz: Kişisel Deneyimlerim ve Gözlemlerim
Bunları düşünürken, kendi iş yerimden birkaç anı aklıma geliyor. Bir arkadaşım, babasından boşanmış bir kadının, velayet hakkını kazanmasına rağmen çocuğunu alıp görebilmek için yıllarca mahkemeye gitmek zorunda kaldığını anlatmıştı. O kadar zor bir süreç ki, kadın sadece çocuğunu görmek için, yıllar içinde bin bir zorlukla baş etmek zorunda kalmış. Mahkeme kararı verilmiş ama kararın uygulanması için tek bir yetkiliye bile ulaşamamak, çok haksız bir durum değil mi?
Bu tür kişisel gözlemlerim, tenfiz işleminin bazen ne kadar büyük bir engel teşkil edebileceğini bana gösteriyor. Çünkü çoğu zaman, tek başına bir mahkeme kararı, bireyin hayatını değiştirebilmek için yeterli olmuyor. Sosyal adaletin sağlanabilmesi için, tenfiz işlemlerinin sorunsuz bir şekilde işlemesi gerektiği ortada.
—
Sonuç: Tenfiz, Adaletin Gerçekleşmesindeki Engelleri Ortadan Kaldırmak İçin Bir Araç Olmalı
Tenfiz ne demek kelam? sorusu basit gibi gözükse de, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından çok daha derin bir anlam taşıyor. Mahkeme kararlarının yalnızca kağıt üzerinde kalmaması gerektiğini, bunun yerine her bireyin eşit şekilde bu kararlardan faydalanabilmesi gerektiğini unutmamalıyız. Özellikle kadınların ve dezavantajlı grupların, bu süreçlerde karşılaştığı engeller, gerçek adaletin önündeki en büyük engellerden biri.
Sonuç olarak, tenfizin doğru bir şekilde işlediği bir toplumda, her bireyin hakkı doğru bir şekilde verilmiş olur. Ancak bu, sadece hukuki bir süreç değil, sosyal ve toplumsal bir mücadeleyi gerektiriyor. Hem hukukun hem de toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması, tenfizin sadece kağıt üzerinde değil, gerçek hayatta da anlam bulmasını sağlar.